BURNA ISTORIJA ČESME U KNEZ MIHAILOVOJ: Većina ne zna ni kako se zove, a kamoli ZAŠTO JE PODIGNUTA BAŠ TU
/
Foto: Pixabay.com
Šetate Knez Mihailovom ulicom dok beogradski asfalt gori pod nogama, stajete na dobro poznatom mestu i gutljaj ledene vode vas doslovno “vraća iz mrtvih”. Ovo je scena koju ste sigurno ponovili nebrojeno puta! Reč je svakako o jednoj od najpoznatijih prestoničkih česama, ali da li znate bilo šta o njoj? Za početak - kako se zove?!
Danas nam deluje sasvim prirodno što se na uglu Knez Mihailove i Ulice Vuka Karadžića nalazi otmena kamena česma. Međutim, nije uvek bilo tako!
Prve javne česme u Beogradu u početku su bile skromne i služile su samo za utoljavanje žeđi prolaznika i stoke. Tek od 15. veka one postaju prava vajarska remek-dela i objekti kojima su se divili varošani, ali i svi koje bi put naneo u Beograd.
Kroz vekove, ratove i mnoga razaranja glavnog grada Srbije, većina tih starih kamenih lepotica zauvek je nestala. Ipak, nekoliko je stiglo i do današnjih dana, a jedna od najzanimljivijih i ujedno najstarijih je - Delijska česma!
Prva česma: Voda za turske elitne konjanike
Česma iz koje danas teče hladna voda u Knez Mihailovoj ulici, zapravo je treća „varijanta” istoimene građevine!
Prva Delijska česma dobila je ime po Delijskom konaku koji se nalazio u njenoj neposrednoj blizini. U tom konaku bila je smeštena elitna turska laka konjica - čuvene delije, poznate po svojoj hrabrosti i ratobornosti.
Konak je bio impozantna i raskošna građevina iz 18. veka, smeštena na prostoru između današnjih ulica Knez Mihailove, Vuka Karadžića i Uskočke, a delije su, na česmi za koju stari mediji pišu da je po lepoti bila jednaka onoj na Terazijama, uglavnom pojile svoje konje.
Konak je, zajedno sa prvom česmom, otišao u zaborav. Srušen je do temelja i jedini trag njegovog postojanja je, zapravo, ime česme.
Druga česma: Smetnja za zgradu SANU
Godine 1889. na uglu današnjih ulica Knez Mihailove i Vuka Karadžića, podignuta je druga Delijska česma. Decenijama je bila omiljeno sastajalište varošana, trgovaca i prolaznika.
Međutim, i to se vremenom promenilo! Kada su 1913. godine počeli radovi na kopanju temelja za velelepnu zgradu Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU), druga Delijska česma našla se na putu graditeljima. Tako je i ona srušena!
Treća česma: Derokovo majstorstvo
Punih sedam decenija česma nije postojala. Tek prilikom velike i temeljne rekonstrukcije Knez Mihailove ulice 1987. godine, gradski urbanisti i arhitekte prisetili su se zaboravljenog simbola stare varoši.
Zadatak da vrati duh istorije u srce Beograda dobio je čuveni arhitekta, akademik i neumorni čuvar srpske baštine - Aleksandar Deroko. Po njegovim nacrtima iste godine podignuta je treća Delijska česma koja i danas ponosno stoji na svom starom mestu.
PROČITAJTE JOŠ:
DA LI STE PRIMETILI INICIJALE NA TERAZIJSKOJ ČESMI? EVO ŠTA ONI PREDSTAVLJAJU I ODAKLE TU
KO SU ZAPRAVO BILE DELIJE? ZATOČNICI, SRPSKI SAMURAJI I VITEZOVI KOJE JE ISTORIJA ZABORAVILA
NEPRAVDA STARA 70 GODINA: DUGO PUTOVANJE KUĆI SKULPTURE SA "KROVA TERAZIJA"
