NAJMISTERIOZNIJA SLIKA NAŠE ISTORIJE: Sve što mislite da znate o "SEOBI SRBA" verovatno je POGREŠNO
/
Gde se danas nalazi “Seoba Srba”, jedna od najpoznatijih slika u našoj istoriji? Odgovor na ovo pitanje nije lak jer - postoje ČETIRI VERZIJE ovog remek-dela Paje Jovanovića i nijedna nije sasvim ista!
Za početak, pun naziv glasi “Seoba Srba pod patrijarhom Arsenijem III Crnojevićem” i nije u pitanju jedna već četiri slike!
Prvu verziju, impozantnih dimenzija 380×580 centimetara, jedan od naših najvećih umetnika svih vremena, Paja Jovanović, uradio je 1896. po narudžbini patrijarha Georgija Brankovića. Slika prikazuje Srbe kako napuštaju tzv. “Staru Srbiju” tokom Velikih seoba krajem 17. veka i dolaze u Vojvodinu.
Delo je trebalo da bude prikazano na Milenijumskoj izložbi u Budimpešti 1897. i Paja ga je završio na vreme. Međutim, onda su se pojavili “problemi”…
Prva “Seoba Srba”
verzija iz Patrijaršije, Foto: Istorijski zabavnik
Patrijarh nije bio zadovoljan verzijom – Srbi su mu na njoj više ličili na rulju koja beži, a manje na ratnike koji dolaze da brane Zapad od najezde Turaka.
I tako je Paja morao da izmeni nekoliko detalja - umesto žene sa detetom, na konja je stavio ratnika, dodao je vojnike, a obrisao stado ovaca i zapregu koja prevozi nejač. Iako su izmene napravljene relativno brzo, slika nije bila gotova na vreme da putuje u Budimpeštu, pa na kraju nije prikazana na izložbi.
Umesto toga, otkrivena je u Patrijaršijskom dvoru u Sremski Karlovcima 1896. i tu se nalazila sve do 1941. kada je, tokom okupacije NDH, ukradena i preneta u Zagreb. Nakon rata je vraćena i danas se nalazi u Sabornoj dvorani Srpske patrijaršije u Beogradu. Nažalost, osim retkih izuzetaka, nije otvorena za javnost.
Druge “Seobe”…
Druga, “Pančevačka” Vezija, Foto: Wikipedia
Paralelno sa slikom koju je naručio patrijarh, Paja Jovanović je radio i na drugoj verziji manjih dimenzija na kojoj je zadržao svoje idejno rešenje. Ta druga, „pančevačka verzija“ (126×190cm) nalazi se u muzeju u tom gradu i danas je najpoznatija varijanta ove slike.
Zašto? Zato što je prvo bila u vlasništvu zagrebačkog kolekcionara Petara Nikolića koji je od Paje zajedno sa slikom otkupio i pravo na litografsku reprodukciju. Nikolić je očigledno imao dobar njih jer su te reprodukcije postale veoma popularne, ljudi su ih rado kupovali i držali na zidovima svojih domova, pa su ove “Seobe” tako postale (i ostale) najprepoznatljivija verzija.
Četvrta verzija, Foto: Wikipedia
Nakon toga, Paja je naslikao još dve, znatno manje “Seobe Srba” po privatnim narudžbinama. Jednu, dimenzija 65,2×96,5 centimetara naručila je tokom Drugog svetskog rata doktorka Darinka Smodlaka koja je tražila da lik žene na konju bude urađen po njoj. Lokacija ove slike danas je nepoznata i pretpostavlja se da je izgubljena.
Četvrtu verziju, dimenzija 39×59 cm, bogati trgovac Milenko Čavić poklonio je porodici Mandukić koja je nakon 1945. emigrirala u Ameriku ponevši je sa sobom. Slika je i danas u njihovom vlasništvu i nalazi se u Njujorku, a samo je 2009. kratko boravila u Beogradu zbog izložbe posvećene Paji Jovanoviću.
